Форекс зах зээлд "хөшүүрэг" гэдэг нэр томьёо хэн бүхний амнаас сонсогдоно. Гэвч олон шинэ арилжааны оролцогчид уг ойлголтыг зөвхөн гадаргуу дээрхээс нь таньдаг — "дансандаа байгаа мөнгөнөөсөө их хэмжээтэй арилжаа хийх боломж" гэсэн хялбаршуулсан тайлбараар. Энэ тайлбар буруу биш ч бүрэн гүйцэд биш.

Хөшүүрэг гэдэг нь танд байхгүй хөрөнгийг ашиглан арилжаа хийх боломж олгодог брокерийн зээлийн механизм юм. Физик дэлхийд хөшүүрэг гэдэг нь бага хүчин чармайлтаар том үр дүнд хүрэх хэрэгслийг хэлдэг — жишээ нь машины хөшүүрэг нь хүний гараар шийдэгдэхгүй эд анги татах боломжийг олгодог. Санхүүгийн ертөнцөд энэ ойлголт яг адилхан ажилладаг: бага капиталаар том хэмжээний позиц барих боломжийг бүрдүүлдэг.

Форекс зах зээл нь дэлхийн хамгийн том санхүүгийн зах зээл бөгөөд өдрийн эргэлт нь 7.5 их наяд ам.доллараас давдаг. Энэ зах зээлд хамгийн алдартай валютын хосын нэг ба нэг хагасын центийн хөдөлгөөн — тэр чигтээ 100 pip — арилжааны хугацаанд 1 стандарт лот (100,000 нэгж) дээр ердөө 1,000 доллар орчим ашиг эсвэл алдагдал үүсгэдэг. Иймд хөшүүрэггүйгээр форексэд ашигтай арилжаа хийхийн тулд маш том капитал шаардагддаг — энэ нь жижиг хөрөнгө оруулагчдад зах зээлд нэвтрэх боломжийг хааж байдаг асуудлыг хөшүүрэг шийдэж өгдөг.

Хөшүүрэг гэж юу вэ?

Хөшүүрэг нь таны данснаас өөр хэмжээний позиц барих боломжийг олгодог брокерийн нөхцөл бөгөөд 1:100 хөшүүрэг гэдэг нь $1 дансны мөнгөөр $100 үнэ бүхий позиц барьж болно гэсэн утгатай. Ашиг ба алдагдал хоёулаа позицийн хэмжээнд тооцогдох тул энэ коэффициент шинж чанараараа хоёр талдаа ажилладаг.

Хөшүүрэгтэй арилжааг ойлгохын тулд хамгийн эхлээд "margin" буюу барьцааны мөнгийг ойлгох хэрэгтэй. Margin нь таны брокер танаас нийт позицийн үнийн тодорхой хувийг барьцаа болгон авдаг мөнгө юм. 1:100 хөшүүрэгтэй үед margin шаардлага нь 1%, 1:200-д 0.5%, 1:500-д 0.2% байна.

Энэхүү барьцааны мөнгө нь таны дансны эрсдэлийн "буфер" болж ажилладаг.

1:10 Бага эрсдэл

1:50 Дунд зэрэг

1:100 Стандарт

1:500 Өндөр эрсдэл

Брокерууд харилцан адилгүй хөшүүрэгийн нөхцөл санал болгодог.

Зохицуулалттай Европын брокерууд (ESMA дүрмийн дор) жижиглэн худалдааны үйлчлүүлэгчдэд дээд тал нь 1:30 хүртэлх хөшүүрэг санал болгодог бол зарим офшор брокерууд 1:1000, тэр ч байтугай 1:3000 хүртэлх хөшүүрэг санал болгодог. Гэвч хөшүүрэг өндөр байх тусам эрсдэл нь геометрийн прогрессоор нэмэгддэг гэдгийг мэргэжлийн арилжааны оролцогчид маш сайн ойлгодог.

Форексийн хөшүүрэг нь үнэт цаасны зах зээлийн хөшүүрэгтэй харьцуулахад хамаагүй өндөр байдаг — хувьцааны зах зээлд дэд данс дахь хөшүүрэг ихэвчлэн 1:2 эсвэл 1:4-өөс хэтрэхгүй. Форексийн өндөр хөшүүрэгийг зах зээлийн өөрийн онцлог — хурдан хөдөлгөөн, 24 цагийн арилжаа, чиглэлийн урьдчилан таамаглах боломж — шаардаж байдаг гэж маркетингийн үүднээс тайлбарладаг ч энэ нь зөвхөн нэг тал нь юм.

Хөшүүрэг яаж ажилладаг вэ?

Онолыг тоон жишээгээр бататгаж үзье. Танд $1,000 дансны капитал байгаа гэж бодъё. Хөшүүрэггүй арилжааны хувьд та зөвхөн $1,000 үнэ бүхий позиц барьж болно — жишээ нь EUR/USD хосоос 10,000 нэгжийн позиц (0.1 лот) барихын тулд бодит ханшаар 10,000 евро шаардлагатай. Гэвч 1:100 хөшүүрэгтэй үед тухайн позицийг барихад зөвхөн $100 (1%) барьцаа шаардагдана.

Жишээ арилжаа:

EUR/USD, 1:100 хөшүүрэг

Дансны капитал $1,000

Барьцаа (margin, 1%) $100

Позицийн хэмжээ $10,000 (0.1 лот)

Нэвтрэх ханш 1.0800

Гарах ханш (+50 pip) 1.0850

Ашиг (pip үнэ ~$1) +$50

Капиталын өгөөж +5%

Дээрх жишээнд 50 pip-ийн хөдөлгөөн хөшүүрэггүйгээр зөвхөн 0.05%-ийн өгөөж өгөх байсан бол 1:100 хөшүүрэгтэй үед 5%-ийн өгөөж болж хувирлаа. Энэ нь хөшүүрэгийн давуу тал нь яг энд оршдог гэдгийг харуулдаг.

Гэвч нөгөө талыг харвал: ханш таны эсрэг 50 pip хөдлөвөл алдагдал мөн $50 буюу капиталын 5% болно. Хэрэв ханш 100 pip таны эсрэг хөдөлбөл алдагдал $100 — дансны 10% болно. Хамгийн чухал дүр зураг: ханш 1,000 pip таны эсрэг хөдлөвөл (ер бусын гэхдээ зарим хосуудад боломжтой) таны бүх данс хоосорч margin call буюу stop out тохиолдоно.

• Pip үнийг зөв тооцоолох нь арилжааны эрсдэлийг зөв ойлгох суурь болдог — EUR/USD-ийн стандарт лот дахь 1 pip = $10, мини лот (0.1) дахь = $1, микро лот (0.01) дахь = $0.10
• Хөшүүрэг нэмэгдэх тусам stop out level хүрэх зай буурдаг — 1:100-д 100 pip, 1:500-д 20 pip л шаардагдана, энэ нь зах зээлийн ердийн хэлбэлзлийн дотор байдаг
• Free margin (чөлөөт барьцаа) болон equity (данснай нийт үнэ цэнэ)-г байнга ажиглах нь мэргэжлийн арилжааны зайлшгүй шаардлага

Margin call гэдэг нь таны данснай equity нь шаардагдах margin-аас доош унахад брокер танд мэдэгдэл өгдөг процесс юм. Ихэнх брокер 80% буюу 100%-ийн margin level дээр margin call өгдөг бөгөөд stop out level ихэвчлэн 20-50% дээр байдаг. Stop out тохиолдоход брокер автоматаар таны позицуудыг хамгийн алдагдалтайгаас нь хааж эхэлдэг.

Нөгөө тал: -50 pip хөдөлгөөн

Дансны капитал $1,000

Позицийн алдагдал -$50

Дансны equity $950

Margin level 950%

Free margin $850

Swap буюу overnight зардал нь хөшүүрэгтэй арилжааны нэг нуугдмал зардал юм. Та позицоо шөнийн 00:00 цагаас (GMT+2) хойш барьж байвал брокер хоёр валютын хүүгийн зөрүүгийн дагуу swap зардал тооцдог. Өндөр хөшүүрэгтэй том позицийг олон хоног барих нь swap зардлын хэмжээг ихээхэн нэмэгдүүлдэг бөгөөд энэ нь ашгийг бодитоор иддэг.

Хөшүүрэгийн бодит давуу талууд

Хөшүүрэгийн давуу талыг зөвхөн "их мөнгө олох боломж" гэж тайлбарлах нь буруу хандлага юм. Мэргэжлийн арилжааны оролцогчид хөшүүрэгийг стратегийн хэрэгсэл болгон ашигладаг бөгөөд энэ хэрэгслийн олон давуу тал бий.

Нэгдүгээрт, капиталын үр ашиг. Форекс зах зээл нь өдрийн 24 цаг, долоо хоногийн 5 хоног ажилладаг бөгөөд зах зээлийн нийт цагийн туршид олон боломж бий болдог. Хөшүүрэггүй арилжааны оролцогч бүх капиталаа нэг позицид байрлуулах шаардлагатай болдог бол хөшүүрэгтэй арилжааны оролцогч нийт капиталынхаа харьцангуй бага хэсгийг margin болгон барьж, үлдсэн хөрөнгийг бусад зорилгод ашиглах буюу нэмэлт позиц барихад ашиглаж чаддаг.

Хоёрдугаарт, бага капиталаар зах зээлд нэвтрэх. Форексийн нэг стандарт лот нь 100,000 нэгж юм — жишээ нь EUR/USD-ийн нэг стандарт лот нь 100,000 евро. Хөшүүрэггүйгээр иймэрхүү хэмжээтэй арилжаа хийхийн тулд шууд утгаараа 100,000+ доллар шаардагдана. Гэвч 1:100 хөшүүрэгтэй $1,000-ийн данстай хүн мөн адил хэмжээний позиц барьж чадна. Энэ нь жижиг хөрөнгө оруулагчдад глобал форексийн зах зээлд нэвтрэх хаалгыг нээж өгдөг.

Гуравдугаарт, хеджийн стратеги. Олон улсын бизнес эрхлэгчид болон том корпорациуд валютын эрсдэлийг хамгаалах (хеджинг) зорилгоор хөшүүрэгтэй форексийн позиц нээдэг. Жишээ нь: Монгол дахь аж ахуйн нэгж дараагийн гурван сард 1 сая ам.доллар хүлээн авах гэж байгаа бол долларын уналтаас хамгаалахын тулд USD/MNT-д шорт позиц нээж болно. Хөшүүрэг энд шаардагдах хеджийн позицийн хэмжээг барихад шаардагдах капиталыг эрс бууруулдаг.

• Капиталын диверсификаци: бага margin шаардлага нь нэг позицид бүх хөрөнгө байрлуулахаас зайлсхийж, олон хосын арилжаа нэгэн зэрэг явуулах боломжийг нэмэгдүүлдэг
• Богино хугацааны арилжаанд (scalping, day trading) хөшүүрэг нь бага pip хөдөлгөөнөөс бодит ашиг олж авахад шаардлагатай хэрэгсэл болдог — 5-10 pip-ийн хөдөлгөөн хөшүүрэггүй бол ашигтай биш

Мэргэжлийн хандлага

Мэргэжлийн форексийн арилжааны оролцогчид ихэвчлэн брокерт байгаа хамгийн дээд хөшүүрэгийг ашигладаггүй. Тэд позицийн хэмжээгээ дансны эрсдэлийн удирдлагын системд тулгуурлан тооцдог бөгөөд энэ нь ихэвчлэн 1:10-аас 1:30-ын хооронд байдаг — ч брокер нь 1:500 санал болгож байсан ч тэр дүрмийг дагадаг.

Дөрөвдүгээрт, сөрөг хандлагын давуу тал. Хөшүүрэгтэй форексийн арилжаанд та зах зээл уналт хийхэд мөн адил ашиг олж чадна — шорт позиц нээх замаар. Энэ нь хувьцааны зах зээлийн "buy and hold" стратегиас ялгарах онцлог бөгөөд зах зээлийн аль ч чиглэлд арилжаа хийх боломжийг бүрдүүлдэг. Хөшүүрэг энэ сөрөг позицийн ашгийг ч нэг адил тооцдог.

Хөшүүрэгийн эрсдэл ба хэрхэн удирдах вэ

Хөшүүрэгийн эрсдэлийг ойлгохгүйгээр форекст орсон хүн нулимс урсгалгүйгээр тэндээс гарах нь ховор. Статистик судалгаанууд харуулдгаар жижиглэн худалдааны форексийн данстай хэрэглэгчдийн 70-80% нь алдагдалтай байдаг — энэ тооны цаана хөшүүрэгийн буруу ашиглалт том хувийг эзэлдэг.

Хамгийн том эрсдэл нь сэтгэлзүйн хөшүүрэг нэмэгддэг юм. Өндөр хөшүүрэгтэй арилжаа хийхэд таны мэдрэлийн систем хурдан хөдөлдөг — жижиг алдагдал нь том мэт санагдаж, арилжаанд нэн сэтгэл хөдлөлийн шийдвэр гаргах нөхцөл бий болдог. Зах зээл таны эсрэг хэдхэн pip хөдлөхөд позицоо хаах хурдацтай импульс бий болдог бөгөөд ялалтын позицийг хэт эрт хааж, алдагдлын позицийг хэт удаан барих эмгэнэлт хэв маяг тогтдог — энэ нь форекс арилжааны хувьд сэтгэлзүйн талаас хамгийн гол бэрхшээл юм.

Техникийн эрсдэлийн хувьд: зах зээлийн цочролын үеэр (Flash Crash, геополитикийн мэдээ, Төв банкны шийдвэр) ханш маш хурдан, том хэмжээгээр хөдөлдөг. 2015 оны 1-р сарын 15-нд Швейцарийн Төв банк франкийн хязгаарлалтыг цуцлахад EUR/CHF хос 30 минутын дотор 2,000 pip унасан — өндөр хөшүүрэгтэй байсан олон арилжааны оролцогч зөвхөн нэг арилжаанаас данснаа хоослоод зогсохгүй сөрөг балансд (negative balance) орсон.

Анхааруулга

Negative balance protection буюу сөрөг үлдэгдлийн хамгаалалт нь бүх брокерт байдаггүй. Зохицуулалтгүй брокерт өндөр хөшүүрэгтэй позиц барьж байхдаа зах зээлийн цочрол тохиолдвол та дансны дүнгээс илүү мөнгө алдаж болно.

Эрсдэлийн удирдлагын суурь зарчмууд нь хөшүүрэгтэй арилжааг аюулгүй байлгах гол хэрэгсэл юм. Мэргэжлийн арилжааны оролцогчид нэг арилжаанд дансны 1-2%-аас илүү эрсдэл гаргахгүй гэсэн дүрмийг хатуу баримталдаг. $1,000-ийн данстай бол нэг арилжааны дээд алдагдал $10-$20 байна гэсэн үг. Энэ дүрэм хөшүүрэгийн хэмжээг шууд тодорхойлдог.

Stop-loss ордер нь хөшүүрэгтэй арилжааны хамгаалалтын хамгийн чухал хэрэгсэл. Stop-loss нь таны позиц тодорхой ханшид хүрэхэд автоматаар хаагдаж максимум алдагдлыг хязгаарладаг. Гэвч stop-loss тавих газрыг зах зээлийн технокалдах бус стратегийн шинжилгээнд үндэслэн тодорхойлох хэрэгтэй — хэт ойрхон stop-loss тавих нь ердийн зах зээлийн хэлбэлзлийн улмаас хэт олон удаа зогсоогдох шалтгаан болдог.

• Position sizing calculator ашиглах нь шаардлага биш, заавал хийх ёстой зүйл: хаана stop-loss тавих, данснийхаа хэдэн хувийг эрсдэлд оруулах вэ — эдгээрийг тооцсоны үндсэн дээр лотийн хэмжээ тодорхойлно
• Risk/reward ratio (эрсдэл/ашгийн харьцаа) нь дор хаяж 1:2 байх ёстой — $10 алдагдлын эрсдэлтэй арилжааны зорилтот ашиг $20-аас дээш байна гэсэн утгатай

Хөшүүрэгийн сонголт нь арилжааны арга барилтай уялдах ёстой. Scalper (1-5 pip зорьдог) нь ихэнхдээ өндөр хөшүүрэг (1:100-200) ашигладаг боловч позицийг маш хурдан хааж байдаг. Swing trader (хэдэн хоногоос долоо хоног позиц барьдаг) нь харин бага хөшүүрэг (1:10-30) ашиглаж, зах зээлийн хэлбэлзлийг тэсвэрлэх зайтай байдаг. Position trader (сар, жилийн позиц) нь ихэвчлэн маш бага хөшүүрэг (1:5 хүртэл) ашигладаг.

Эцэст нь хэлэхэд хөшүүрэг бол хэрэгсэл, бүтээгдэхүүн биш. Hammer (алх) мужаанд хэрэгцээтэй хэрэгсэл боловч буруу ашиглавал хуруугаа цохино. Хөшүүрэг яг л адилхан — мэдлэг, туршлага, эрсдэлийн удирдлагатай хослуулж ашиглаваас маш хүчирхэг хэрэгсэл болдог. Гэвч хөшүүрэгийг ашгийг нэмэгдүүлэх зорилгоор сохроор ашиглах нь форексийн алдагдлын хамгийн том шалтгаануудын нэг хэвээр байна.