Арилжаа гэдэг ойлголт анх сонсоход үнэхээр энгийн мэт санагддаг. Хямд авч, үнэтэй зарна — энэ бол зах зээлийн хамгийн суурь логик. Гэвч бодит арилжаанд орж үзсэн хүн бүр нэг зүйлийг маш хурдан ойлгодог: энэ логикыг хэрэгжүүлэх нь бодсоноос хэд дахин илүү төвөгтэй.

Яагаад гэвэл зах зээл дээр “хямд” гэдэг ойлголт харьцангуй, “үнэтэй” гэдэг ойлголт цаг хугацаанаас хамааралтай байдаг. Та нэг график харж “энэ хямд байна” гэж бодож авахад үнэ цааш унаж болно. Харин “үнэтэй байна” гэж бодоод зарахаар улам өсөх нь ч бий. Энэ мөчөөс эхлээд арилжаа нь энгийн логик биш, харин шийдвэр гаргалтын урлаг болж хувирдаг.

Бодит зах зээл дээр арилжаа хийх үед та зөвхөн үнэ хараад шийдвэр гаргадаггүй. Танд нэгэн зэрэг олон зүйл нөлөөлж байдаг. Мэдээ мэдээлэл, бусад трейдерүүдийн хандлага, эдийн засгийн нөхцөл байдал, тэр ч бүү хэл тухайн өдрийн таны сэтгэлзүй хүртэл шийдвэрт нөлөөлнө. Заримдаа та зөв анализ хийсэн атлаа буруу цагт орсноос болж алдагдал хүлээнэ. Заримдаа эсрэгээр, логик бус шийдвэр гаргасан ч ашигтай гарна. Ийм туршлагууд давтагдах тусам хүн “аз” биш, харин ур чадвар чухал гэдгийг ойлгож эхэлдэг.

Шинэ эхэлж буй хүмүүсийн хувьд хамгийн эхний сонирхол бол стратеги байдаг. “Ямар стратеги ашиглах вэ?”, “ямар indicator хамгийн зөв бэ?”, “ямар сигнал найдвартай вэ?” гэх мэт асуултууд байнга гарч ирнэ. Энэ нь буруу биш. Учир нь стратеги бол арилжааны нэг хэсэг. Гэхдээ энд нэг том андуурал байдаг — хүмүүс стратегийг бүх зүйл гэж боддог.

Тодорхой хугацааны дараа, ихэнх хүмүүс нэг ижил зүйлтэй тулгардаг. Тэд сайн стратеги олсон мэт санагддаг ч бодит арилжаанд хэрэгжүүлэхэд үр дүн нь тогтворгүй байдаг. Яагаад гэвэл стратеги өөрөө хангалтгүй. Стратегийг зөв хэрэгжүүлэх ур чадвар байхгүй бол тэр стратеги ямар ч үнэ цэнгүй болно.

Өөрөөр хэлбэл, зах зээл дээр амжилт гаргаж буй хүмүүс хамгийн “гоё” стратеги ашигладагтаа биш, харин өөрсдийн ур чадварыг тогтвортой ашиглаж чаддагтаа ялгардаг. Тэд ижил нөхцөлд илүү тайван шийдвэр гаргаж, алдагдлаа хянаж, ашигтай үед сэтгэл хөдлөлдөө автахгүй байж чаддаг. Энэ бол стратегиос илүү үнэ цэнтэй чадвар юм.

Эндээс бид арилжаанд шаардлагатай ур чадваруудыг илүү системтэйгээр ойлгох хэрэгтэй болдог. Ерөнхийдөө эдгээрийг хоёр том бүлэгт хувааж авч үздэг. Энэ нийтлэлд бид арилжаанд амжилт гаргахад зайлшгүй хэрэгтэй хоёр том багц ур чадварыг гүнзгий авч үзнэ:

• Хатуу ур чадвар (суралцаж, хэмжиж болдог)
• Зөөлөн ур чадвар (зан төлөв, сэтгэлзүйтэй холбоотой)

Эдгээрийг тус тусад нь биш, харин уялдаа холбоотойгоор ойлгож байж бодит ахиц гарна.

Арилжаанд ур чадвар яагаад чухал вэ?

Зах зээл дээр ижил мэдээлэл харж байгаа хүмүүсийн шийдвэр яагаад өөр байдаг вэ? Яагаад зарим нь ашигтай, зарим нь алдагдалтай байдаг вэ?

Гол ялгаа нь мэдээлэлд биш, харин түүнийг хэрхэн ойлгож, ямар шийдвэр болгож хувиргаж байгаад байдаг.

Арилжаа бол нэг удаагийн үйлдэл биш, харин дараах энгийн мэт боловч маш чухал давтагддаг процесс юм:

• мэдээлэл хүлээн авах
• дүгнэлт хийх
• эрсдэл тооцоолох
• шийдвэр гаргах
• үр дүнгээ хянах

Энд хамгийн чухал нь — алхам бүр дээр хүний ур чадвар нөлөөлдөг.

Зарим хүн хэт их мэдээлэл авч будилдаг бол, зарим нь хангалтгүй ойлгож буруу дүгнэлт хийдэг. Нэг нь эрсдэлээ тооцож ордог байхад нөгөө нь зөвхөн ашиг харж шийдвэр гаргадаг. Мөн яг шийдвэр гаргах мөчид сэтгэлзүй нөлөөлж, төлөвлөгөөгөө зөрчих нь түгээмэл.

Тиймээс асуудал нь зах зээлд биш. Процессыг хэр чанартай гүйцэтгэж байгаад л ялгаа гардаг.

Хатуу ур чадвар: Зах зээлийг ойлгох суурь

Хатуу ур чадвар гэдэг нь та суралцаж, давтаж, хэмжиж чаддаг чадварууд юм. Арилжаанд эдгээр нь таны “инструмент” буюу ажиллах багаж гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, та зах зээл дээр юу болж байгааг ойлгож, түүнд үндэслэн шийдвэр гаргах суурь чадваруудыг хэлж байна.

Эдгээр чадваруудын онцлог нь — хэрэв та цаг зарцуулж, зөв аргаар сурвал заавал сайжирдаг. Харин суралцахгүй, дадлага хийхгүй бол огт ахиц гардаггүй. Тиймээс хатуу ур чадвар бол арилжаачны “суурь капитал” гэж ойлгож болно.

Зах зээлийн логикийг ойлгох нь

Анх график харахад санамсаргүй хөдөлж байгаа мэт санагдана. Гэвч бодит байдал дээр зах зээл санамсаргүй биш.

Үнэ хөдөлж байгаа шалтгаан нь:

• худалдан авагчдын дарамт
• худалдагчдын дарамт
• мэдээллийн урсгал
• хүний сэтгэлзүй энэ бүхний нийлбэр юм.

Энэ ойлголтыг гүнзгийрүүлж харах юм бол зах зээл гэдэг нь үргэлж хоёр талын тэмцэл байдаг. Худалдан авагчид үнийг өсгөхийг оролдож байхад, худалдагчид бууруулахыг оролдож байдаг. Аль тал нь тухайн мөчид давамгайлж байна, тэр чиглэлд үнэ хөдөлнө.

Мэдээллийн урсгал гэдэг нь энэ тэмцлийг улам хүчтэй болгодог. Нэг мэдээ гарснаар худалдан авагчид гэнэт нэмэгдэж болно, эсвэл эсрэгээр худалдагчид давамгайлж эхэлнэ. Харин энэ бүхний цаана хүний сэтгэлзүй үргэлж оролцож байдаг — айдас, шунал, эргэлзээ.

Туршлага нэмэгдэх тусам график дээр:

• хаана худалдан авагч давамгайлж байгааг
• хаана худалдагч давамгайлж байгааг
• хаана эргэлт үүсэх магадлалтайг харж эхэлдэг.

Энэ нь шууд харагддаггүй, харин олон удаагийн ажиглалт, алдаа, засварын үр дүнд бий болдог чадвар юм. Нэг үеэс эхлээд та графикийг зүгээр нэг шугам биш, харин “түүх” гэж харж эхэлдэг. Тэр түүхийг ойлгож эхлэх нь арилжааны хамгийн суурь ахиц байдаг.

Техникийн шинжилгээ: Графикийг “унших” чадвар

Техникийн шинжилгээг олон хүн буруу ойлгодог. Indicator олон байвал илүү ашигтай гэж боддог. Гэвч бодит байдал дээр эсрэгээрээ.

Сайн трейдер:

• энгийн график дээр
• цөөн хэрэгсэл ашиглаж
• зах зээлийн бүтцийг ойлгодог

Учир нь indicator бол зөвхөн өнгөрсөн мэдээлэл дээр үндэслэсэн туслах хэрэгсэл. Харин жинхэнэ ойлголт нь үнийн хөдөлгөөнөөс өөрөөс нь гардаг.

Техникийн анализын гол зорилго нь:

• тренд тодорхойлох
• чухал түвшин олох
• боломжит оролт, гаралтыг төлөвлөх юм.

Энэ гурван чадварыг эзэмшихэд хүн зах зээлийг илүү “цэгцтэй” харж эхэлдэг. Өмнө нь замбараагүй мэт харагдаж байсан хөдөлгөөнүүд логиктой болж эхэлнэ.

Өөрөөр хэлбэл, та график дээр зөвхөн лаа харахгүй. Харин тэр лааны цаана ямар шийдвэрүүд гарч, ямар сэтгэлзүй давамгайлж байгааг ойлгож эхэлнэ. Энэ шатанд хүрэхэд техникийн шинжилгээ жинхэнэ утгаараа ажиллаж эхэлдэг.

Суурь шинжилгээ: Том зургаар харах чадвар

Зах зээл богино хугацаанд техникийн хөдөлгөөнөөр явдаг ч урт хугацаанд эдийн засгийн хүчин зүйлс давамгайлдаг.

Суурь шинжилгээ нь:

• улс орны эдийн засгийн байдал
• мөнгөний бодлого
• инфляци
• геополитик

зэрэг хүчин зүйлсийг ойлгох чадвар юм.

Эдгээр нь заримдаа шууд харагдахгүй нөлөө үзүүлдэг. Жишээлбэл, нэг мэдээ гарлаа гээд тэр дороо үнэ хүчтэй хөдөлж болно. Харин зарим тохиолдолд эдийн засгийн бодлого аажмаар нөлөөлж, урт хугацааны тренд үүсгэдэг.

Энэ нь танд:

• зах зээлийн ерөнхий чиглэл
• эрсдэлийн орчин
• урт хугацааны боломжийг харахад тусална.

Суурь шинжилгээг ойлгож эхэлснээр та зөвхөн “энэ хөдөлгөөн хаашаа явж байна вэ?” гэж асуухаа болиод “яагаад ингэж хөдөлж байна вэ?” гэж бодож эхэлдэг. Энэ бол илүү гүнзгий шат юм.

Эрсдэлийн удирдлага: Алдагдлыг хянах ухаан

Шинэ трейдерүүд ашигт анхаардаг. Харин туршлагатай трейдерүүд эрсдэлд анхаардаг. Энэ нь эхэндээ ойлгомжгүй санагддаг. Гэхдээ бодит туршлага хуримтлуулах тусам энэ үгсийн үнэ цэнэ мэдрэгддэг. Нэг удаагийн том алдагдал хэдэн жижиг ашигийг арчиж чадна.

Эрсдэлийн удирдлагын үндэс нь:

• нэг арилжаанд бага хэмжээний эрсдэл авах
• stop loss ашиглах
• position size зөв тооцох юм.

Эдгээрийг механик байдлаар хэрэгжүүлж чадвал таны арилжаа илүү тогтвортой болно. Сэтгэл хөдлөлөөс үл хамааран та өөрийгөө хамгаалж эхэлнэ.

Энэ чадвар нь таныг “амьд үлдэхэд” тусалдаг.

Арилжаанд хамгийн эхний зорилго бол ашиг олох биш, харин зах зээлээс хасагдахгүй байх юм. Амьд үлдэж чадсан хүн л дараагийн боломжийг ашиглаж чадна.

Арилжааны систем: Давтагдах процесс бий болгох

Санамсаргүй арилжаа богино хугацаанд ашиг өгч болно. Гэхдээ тогтвортой байж чаддаггүй. Учир нь санамсаргүй шийдвэрийг давтах боломжгүй. Өнөөдөр аз таарч болно, маргааш үгүй.

Тиймээс трейдер хүн:

• тодорхой дүрэмтэй
• давтагдах боломжтой
• хэмжигдэхүйц системтэй байх ёстой.

Систем гэдэг нь:

• хэзээ орж
• хэзээ гарч
• ямар үед оролгүй өнгөрөх гэдгийг тодорхойлсон төлөвлөгөө юм.

Системтэй болохын хамгийн том давуу тал нь — та шийдвэр бүрийг дахин дахин бодох шаардлагагүй болдог. Харин нөхцөл бүрдсэн эсэхийг л шалгана. Энэ нь сэтгэлзүйн дарамтыг бууруулж, илүү тогтвортой гүйцэтгэлд хүргэдэг.

Цаг хугацаа өнгөрөх тусам энэ системийг сайжруулж, өөртөө тохируулж эхэлдэг. Ингэснээр арилжаа нь таамаг биш, харин давтагддаг процесс болж хувирдаг.

Зөөлөн ур чадвар: Өөрийгөө удирдах чадвар

Хэрэв хатуу ур чадвар нь таны зах зээлийг ойлгох “багаж” бол, зөөлөн ур чадвар нь тэр багажийг зөв ашиглах “хүн” юм. Өөрөөр хэлбэл, та юу мэддэг вэ гэдгээс илүү, тэр мэдлэгээ бодит нөхцөлд хэрхэн хэрэгжүүлж байна вэ гэдэг нь илүү чухал болдог.

Арилжаанд гардаг ихэнх алдаа техникээс биш, харин сэтгэлзүй, хандлага, зан төлөвөөс үүсдэг. Тиймээс зөөлөн ур чадваруудыг ойлгож, хөгжүүлэх нь урт хугацааны амжилтын үндэс болдог.

Сэтгэлзүйн хяналт: Айдас ба шуналыг удирдах нь

Зах зээл дээр хамгийн хүчтэй нөлөөлдөг хүчин зүйл бол мэдээлэл биш, харин хүний сэтгэлзүй байдаг. Ялангуяа айдас ба шунал хоёр нь ихэнх шийдвэрийг далдаар удирдаж байдаг.

Ашигтай үед:

• ашиг алдахаас айж хэт эрт гардаг
• төлөвлөсөнөөсөө бага ашиг авч хаадаг

Алдагдалтай үед:

• буцаад өснө гэж найдаж гарч чаддаггүй
• алдагдлаа томруулдаг

Эдгээр нь логик биш, харин сэтгэл хөдлөлөөс үүдэлтэй шийдвэрүүд юм.

Сэтгэлзүйн хяналт гэдэг нь сэтгэл хөдлөл байхгүй болно гэсэн үг биш. Харин тэдгээрийг мэдэрч байсан ч шийдвэрээ дүрэм дээр тулгуурлан гаргах чадвар юм. Та айж байсан ч төлөвлөгөөгөө дагаж чаддаг, та шуналтай байсан ч хязгаараа барьж чаддаг байх нь энэ чадварын илэрхийлэл.

Цаг хугацаа өнгөрөх тусам та нэг зүйлийг ойлгоно: зах зээл таны эсрэг биш, харин таны сэтгэлзүйг сорьж байдаг.

Сахилга бат: Төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүлэх чадвар

Сахилга бат гэдэг нь арилжаанд хамгийн их ярьдаг боловч хамгийн бага хэрэгждэг чадваруудын нэг.

Онол дээр бол хүн бүр:

• stop loss тавина
• дүрмээ баримтална
• эрсдэлээ хянадаг

гэж ярьдаг. Гэвч бодит арилжаанд орж ирэхэд нөхцөл байдал өөр болдог.

Зах зээл хөдөлж эхлэх үед:

• “энэ удаа stop loss-оо жаахан хойшлуулчихъя” гэж бодогдоно
• “дахиад жаахан хүлээвэл ашиг нэмэгдэх байх” гэж санагдана
• “энэ боломжийг алдаж болохгүй” гэсэн яарал үүснэ

Ингэж дүрэм аажмаар зөрчигдөж эхэлдэг.

Сахилга баттай хүн эдгээр бодлууд гарч ирж байгааг мэддэг ч тэдгээрт автахгүй. Тэр төлөвлөгөөгөө урьдчилж гаргасан, одоо зөвхөн хэрэгжүүлэх ёстой гэдгийг ойлгодог.

Сахилга бат гэдэг нь төгс байх тухай биш. Харин алдаа гаргасан ч буцаад дүрэм рүүгээ орж чаддаг байх тухай юм.

Тэвчээр: Боломжийг хүлээх чадвар

Арилжаа бол байнга ямар нэгэн үйлдэл хийх шаардлагатай мэт санагдуулдаг. График байнга хөдөлж байдаг учраас “ямар нэг зүйл хийх ёстой” гэсэн мэдрэмж төрдөг.

Гэвч бодит байдал дээр хамгийн ашигтай шийдвэрүүдийн нэг нь юу ч хийхгүй байх байдаг.

Зарим үед:

• зах зээл тодорхой чиглэлгүй
• сигнал тодорхой биш
• эрсдэл өндөр байдаг.

Ийм үед зах зээлд оролгүй өнгөрөх нь хамгийн зөв шийдвэр болдог.

Тэвчээргүй хүн:

• боломжгүй үед орж
• чанаргүй арилжаа хийж
• алдагдлаа нэмэгдүүлдэг

Харин тэвчээртэй хүн:

• зөв нөхцөл бүрдэхийг хүлээдэг
• цөөн боловч чанартай арилжаа хийдэг

Цаг хугацаа өнгөрөх тусам та олон арилжаа хийх нь чухал биш, харин зөв арилжаа хийх нь чухал гэдгийг ойлгож эхэлдэг.

Алдаанаас суралцах: Туршлага хуримтлуулах арга

Арилжаанд алдаа гаргахгүй байх боломжгүй. Харин алдаанаас суралцах эсэх нь таны сонголт.

Олон хүн алдагдал хүлээх үед:

• бухимддаг
• өөрийгөө буруутгадаг
• эсвэл бүр зах зээлд бурууг өгдөг

Гэвч эдгээр нь ахиц авчирдаггүй. Сайн трейдер:

• арилжаа бүрээ эргэн хардаг
• яагаад ийм шийдвэр гаргаснаа задлан шинжилдэг
• системдээ сайжруулалт хийдэг

Алдаа бол зүгээр нэг алдагдал биш. Энэ бол мэдээлэл. Та тэр мэдээллийг ашиглаж чадвал дараагийн шийдвэр илүү чанартай болно.

Цаг хугацааны явцад таны хамгийн том давуу тал бол туршлага болж хувирдаг. Харин туршлага нь зөвхөн суралцсан алдаанууд дээр бий болдог.

Тууштай байдал: Урт хугацаанд тогтвортой байх чадвар

Арилжаанд олон хүн хурдан үр дүн хүлээдэг. Богино хугацаанд ашиг олохыг хүсдэг. Гэвч энэ хандлага ихэнхдээ тогтвортой биш байдаг.

Зах зээл бол богино хугацааны азын тоглоом биш. Харин урт хугацааны гүйцэтгэлийн тоглоом.

Тууштай хүн:

• нэг хоёр алдагдлаас болж стратегиа сольдоггүй
• системдээ итгэж, хугацаа өгдөг
• тасралтгүй суралцаж, сайжирдаг

Зарим үед ахиц удаан мэт санагдана. Зарим үед бүр ухарч байгаа мэт мэдрэмж төрнө. Гэхдээ тууштай хүн энэ үеийг давж гардаг.

Эцэст нь амжилт гаргадаг хүмүүс бол хамгийн ухаантай хүмүүс биш. Харин хамгийн удаан бууж өгдөг хүмүүс байдаг.

Эдгээр зөөлөн ур чадварууд нь гаднаас харахад энгийн мэт боловч бодит арилжаанд хамгийн их нөлөөлдөг. Хатуу ур чадвар танд “юу хийх вэ” гэдгийг зааж өгдөг бол, зөөлөн ур чадвар “яг тэрийг зөв хийж чадах уу?” гэдгийг шийддэг.

Иймээс арилжаанд амжилт гаргахын тулд зөвхөн зах зээлийг ойлгох биш, өөрийгөө ойлгож эхлэх хэрэгтэй болдог.

Хатуу ба зөөлөн ур чадварын уялдаа

Эдгээр чадварууд тусдаа биш. Онол дээр бол хатуу ур чадвар (мэдлэг, анализ, стратеги) ба зөөлөн ур чадвар (сэтгэлзүй, сахилга бат, хандлага) хоёр өөр мэт харагддаг. Гэвч бодит арилжаанд тэд үргэлж хамт ажилладаг.

Жишээ нь:

• та сайн анализ хийж чадна (хатуу)
• гэхдээ айдсаас болж буруу шийдвэр гаргаж болно (зөөлөн)

Энэ нь маш түгээмэл нөхцөл. Та бүх зүйлээ зөв тооцоолсон байж болно. Гэхдээ зах зээл хөдөлж эхлэх үед сэтгэлзүй орж ирээд төлөвлөгөөг тань эвддэг. Ингэснээр зөв анализ хийсэн ч буруу үр дүн гарна.

Эсвэл:

• та сахилга баттай байж болно (зөөлөн)
• гэхдээ стратеги байхгүй бол ашиг гаргахгүй (хатуу)

Өөрөөр хэлбэл, та дүрмээ ягштал мөрдөж байгаа ч тэр дүрэм өөрөө буруу байвал эцсийн үр дүн бас л муу байна.

Эндээс нэг чухал ойлголт гарч ирдэг:
хатуу ур чадвар таныг зөв чиглэлд аваачна, харин зөөлөн ур чадвар таныг тэр чиглэлдээ барьж тогтооно.

Тиймээс амжилттай арилжаа бол:
мэдлэг + сэтгэлзүй + дадал = тогтвортой үр дүн

Энэ томъёог бодитоор ойлговол:

• мэдлэг нь таны “юу хийх вэ” гэдгийг тодорхойлно
• сэтгэлзүй нь “яаж хийх вэ” гэдгийг шийднэ
• дадал нь “давтаж, тогтвортой болгох”-ыг хариуцна

Хэрэв эдгээрийн аль нэг нь дутуу байвал үр дүн тогтворгүй болдог. Харин гурвуул зэрэг ажиллаж эхлэх үед арилжаа аажмаар системтэй болж эхэлдэг.

Арилжаа анхлан суралцагч нарт өгөх зөвлөмж

Арилжаанд суралцахдаа хамгийн түгээмэл алдаа бол бүх зүйлийг зэрэг сурч оролдох явдал байдаг. Зарим хүн эхнээсээ сэтгэлзүй дээр хэт төвлөрдөг, зарим нь зөвхөн стратеги хөөдөг. Гэвч бодит байдал дээр хөгжлийн зөв дараалал маш чухал.

Эхний үе шатанд:

• зах зээлийн үндсийг ойлгох
• техникийн шинжилгээ сурах

Энэ шат бол суурь тавих үе. Та эхлээд зах зээл хэрхэн ажилладаг, үнэ яагаад хөдөлдөг, график юу илэрхийлдэг гэдгийг ойлгох хэрэгтэй.

Энэ үед ихэнх хүн indicator туршиж үздэг, янз бүрийн стратеги судалдаг. Энэ нь буруу биш. Харин гол зорилго нь “ямар стратеги хамгийн сайн бэ?” гэдгийг олох биш, харин зах зээлийн логикийг ойлгож эхлэх юм.

Хэрэв энэ суурь байхгүй бол дараагийн шатанд шилжихэд маш хэцүү болдог.

Дараагийн шатанд:

• эрсдэлийн удирдлага эзэмших
• жижиг хэмжээгээр туршлага хуримтлуулах

Энэ үе шатанд онол бодит байдалтай тулгарч эхэлдэг. Та өмнө нь сурсан зүйлээ бодит арилжаанд туршиж үзнэ. Энд л жинхэнэ суралцах процесс эхэлдэг.

Эрсдэлийн удирдлага энэ үед хамгийн чухал болдог. Учир нь туршлагагүй үед алдаа зайлшгүй гарна. Харин тэр алдааг том алдагдал болгох уу, эсвэл жижиг хохирлоор өнгөрөөх үү гэдгийг эрсдэлийн удирдлага шийднэ.

Жижиг хэмжээгээр арилжаа хийх нь сэтгэлзүйг аажмаар дасгаж, бодит нөхцөлд шийдвэр гаргах чадварыг хөгжүүлдэг. Энэ бол номоос сурах боломжгүй туршлага юм.

Сүүлийн шатанд:

• сэтгэлзүй дээр ажиллах
• системээ сайжруулах
• тогтвортой болгох

Энэ шатанд ихэнх хүмүүс жинхэнэ бэрхшээлтэй тулгардаг. Учир нь асуудал нь зах зээлд биш, өөрт нь байгааг ойлгож эхэлдэг.

Та аль хэдийн:

• зах зээлийг ойлгож эхэлсэн
• стратегитай болсон

гэхдээ үр дүн тогтворгүй хэвээр байдаг.

Яагаад гэвэл:

• заримдаа дүрмээ зөрчдөг
• сэтгэл хөдлөлөөр шийдвэр гаргадаг
• тогтвортой байж чаддаггүй

Иймээс энэ шатанд анхаарах зүйл нь өөрийгөө хянах, дадал бий болгох, системээ сайжруулах болдог.

Системээ сайжруулна гэдэг нь илүү олон indicator нэмэх биш. Харин:

• илүү ойлгомжтой болгох
• илүү хэрэгжүүлэхэд амар болгох
• өөрийн зан төлөвт тохируулах гэсэн утгатай.

Эцэст нь энэ бүхнийг нэгтгэж чадвал арилжаа тогтвортой болж эхэлдэг. Та зах зээл бүр дээр төгс шийдвэр гаргахгүй. Гэхдээ урт хугацаанд зөв шийдвэрүүд давамгайлж эхэлнэ.

Дүгнэлт

Тиймээс бодит ахиц гаргахын тулд эдгээрийг уялдаа холбоотойгоор ойлгох шаардлагатай. Арилжаа гэдэг нь хоёр өөр ертөнцийн огтлолцол юм: нэг нь логик, нөгөө нь сэтгэлзүй. Нэг нь тооцоолол, нөгөө нь хяналт. Нэг нь “юу хийх вэ”, нөгөө нь “яаж хийх вэ”.

Энэ хоёр тэнцвэртэй үед л хүн зах зээл дээр тогтвортой болж эхэлдэг.

Цаг хугацаа өнгөрөх тусам та нэг зүйлийг илүү тод ойлгоно. Зах зээл өөрөө таны эсрэг ажилладаггүй. Харин таны сул талуудыг ил гаргадаг. Та тэвчээргүй бол зах зээл таныг яаруулна. Та аймхай бол боломжийг алдуулна. Та хэт итгэлтэй бол алдагдалд оруулна. Өөрөөр хэлбэл, зах зээл бол таны ур чадварыг шалгадаг орчин юм.

Иймээс арилжаа сурах гэдэг нь зөвхөн график уншиж сурах биш. Энэ бол өөрийгөө ойлгож, өөрийгөө удирдаж сурах урт процесс юм. Хатуу ур чадвар таныг зах зээлийг ойлгоход хүргэнэ. Харин зөөлөн ур чадвар таныг тэр ойлголтоо зөв хэрэгжүүлэхэд тусална.

Энэ хоёр нийлж байж л жинхэнэ ахиц эхэлдэг.