Форексийн олон ном, курс, видео хичээл "overtrading"-ийг ердөө л "хэт их арилжаа хийх" гэж тайлбарладаг. Энэ тайлбар тоо хэмжээний хувьд зөв боловч мөн чанараараа алдаатай. Overtrading гэдэг нь зөвхөн арилжааны тоог хэтрүүлэх асуудал биш — энэ нь арилжааны тоо, чанар, сэтгэл хөдлөлийн нэгдмэл хямралын шинж тэмдэг юм.

Форексийн мэргэжилтнүүдийн тодорхойлолтоор overtrading нь: арилжааны төлөвлөгөө, стратеги, эрсдэлийн удирдлагын дүрмийг зөрчсөн байдлаар хэт олон, хэт том, эсвэл хэт буруу цагт позиц нээх байнгын хандлага юм. Гол үгс нь "стратеги зөрчих" ба "байнгын хандлага" гэдэг хоёр нь — нэг удаагийн алдаа биш, харин давтагдан нийлсэн зуршил.

Overtrading-ийн хамгийн аюултай тал нь — энэ зуршилтай хүн ихэнхдээ өөрийгөө overtrade хийж байгааг мэддэггүй. Тэр "би маш их боломж олж байна", "зах зээл маш идэвхтэй байна", "нэмэлт позиц нээвэл алдагдлаа нөхнө" гэж өөрийгөө итгүүлдэг. Энэ бол оюун ухааны хамгийн аюултай хэлбэрийн самгарал — рационализаци хийсэн сэтгэл хөдлөлт шийдвэр.

Гол тодорхойлолт: Overtrading нь арилжааны тоо биш, харин арилжааны чанарын доройтол юм. Хэрэв та нээж буй позиц бүр дээрхи нотолгоо, setup, эрсдэлийн тооцоо байгаа бол 20 арилжаа хийсэн ч overtrading биш. Харин нотолгоогүй, зөвхөн "зах зээл хөдлөж байна" гэж 3 арилжаа хийвэл энэ бол overtrading.

Судлаачид overtrading-ийн хоёр үндсэн хэлбэрийг ялгадаг. Нэгдүгээрт, давтамжийн overtrading — нэг өдөрт стратегид заагдсанаас илүү олон арилжаа хийх. Хоёрдугаарт, хэмжээний overtrading — нэг арилжааны позицийн хэмжээг эрсдэлийн дүрмийн зөвшөөрсөн хэмжээнээс давуулан нээх. Хоёул тэнцүү аюулгүй биш, ихэвчлэн хоёулаа нэгэн зэрэг тохиолддог.

70–80% - Жижиглэн арилжааны дансууд алдагдалтай байдаг

#1 Overtrading - данс шатах шалтгааны тэргүүнд

3–5× - Overtrade хийгчийн spread зардал ердийн арилжааны оролцогчоос их

Overtrading яагаад ийм түгээмэл байдаг вэ? Хариулт нь форексийн зах зээлийн өөрийн бүтцэд оршдог. Форекс нь 24 цагийн зах зээл — дэлхийн хаа нэгтээ ямар нэг зах зээл нэгэн зэрэг нээлттэй байдаг. Мэдээ, статистик, геополитик үйл явдлууд тасралтгүй шинэ "боломж" болон харагддаг. Нэмж хэлэхэд, орчин үеийн брокерийн платформ нь нэг товч дарснаар позиц нээдэг — хүний тархи ийм хялбар боломжоос зайлсхийхийн тулд маш хүчтэй сахилга шаарддаг.

• Казиногийн "near-miss" эффект форексэд мөн адил ажилладаг — арилжаа ялж дийлдэхгүй ойртох тусам дараагийн арилжаанд орох хурдацтай импульс нэмэгддэг, мэдрэлийн шинжлэх ухаан энийг "dopamine spike" хэмэгддэг
• Алдагдлын дараах "revenge trading" нь overtrading-ийн хамгийн хурц хэлбэр — сэтгэл хөдлөлт алдагдлаа нэн даруй нөхөх гэсэн оролдлого нь стратегийн дагуу биш, харин тухайн мөчийн сэтгэл зүйгээр удирддаг
• FOMO (Fear of Missing Out) буюу "боломж алдах айдас" нь ялангуяа идэвхтэй зах зээлийн үед — их хэмжээний мэдээ гарах цаг, Лондон–Нью Йоркийн давхардлын үед — хамгийн хүчтэй нөлөөлдөг

Overtrading-ийн эсрэг эхний алхам бол тодорхойлолтоо ойлгох юм. Дараагийн хэсгүүдэд бид overtrade хийж байгааг яаж мэдэх, яаж зогсоох, яаж урьдчилан сэргийлэх талаар нарийвчлан авч үзнэ.

Overtrading-ийн шинж тэмдэг ба нуугдмал зардал

Overtrading-ийг эрт илрүүлэхийн тулд шинж тэмдгүүдийг танин мэдэх хэрэгтэй. Эдгээр шинж тэмдэг зөвхөн статистик биш — тэр нь таны арилжааны журналд, дансны хөдөлгөөнд, өөрийн сэтгэл санааны байдалд туссан тодорхой шинж тэмдгүүд юм.

Хамгийн тодорхой шинж тэмдэг нь арилжааны тооны гэнэтийн нэмэгдэл юм. Хэрэв та ердийн долоо хоногтоо 10-15 арилжаа хийдэг байсан бол нэг долоо хоногт 40-50 болчихвол — энэ нь аль хэдийн анхааруулах дохио. Гэвч тоо ганцаараа хангалтгүй — чанарын шинж тэмдэг нь ихэвчлэн илүү чухал.

Чанарын шинж тэмдгүүдийн нэгдүгээрт, setup-ын шаардлага буурах. Та ердийн байдалд арилжаа нээхийн тулд тодорхой нотолгоо шаарддаг байсан — жишээ нь дор хаяж хоёр цагийн хүрээний тренд, RSI хэт худалдааны бүсэд байх, support/resistance түвшинд хүрэх гэх мэт. Overtrading-ийн үед эдгээр шаардлагыг өөрийн эрхгүй бага болгож, "ойролцоо нотолгоо байгаа" гэж өөрийгөө итгүүлж эхэлдэг.

Overtrading-ийн нуугдмал зардлын жишээ тооцоо

Дансны хэмжээ $2,000

Ердийн долоо хоногийн арилжааны тоо 12

Overtrade долоо хоногийн арилжааны тоо 45

Нэг арилжааны дундаж spread зардал (0.1 лот)-$1.00

Ердийн долоо хоногийн spread зардал-$12

Overtrade долоо хоногийн spread зардал-$45

Нэмэлт зардал (сард 4 долоо хоног)-$132 / сар

Жилийн нэмэлт зардал-$1,584 / жил

Дээрх тооцоо нь зөвхөн spread зардлын хэтрэлт юм — алдагдлын арилжааны тооны нэмэгдлийг оруулаагүй байна. Overtrading-ийн үед нотолгоогүй арилжааны алдагдлын хувь нь ердийн арилжааны оролцогчийн алдагдлаас хамаагүй өндөр байдаг, учир нь шинжилгээний суурь байхгүй учраас арилжааны үр дүн нь магадлалын тоглоомоос тийм ч их зөрүүгүй болдог.

Зан төлөвийн шинж тэмдгийг ч мөн танин мэдэх нь чухал. Overtrading-тэй хамгийн их холбоотой сэтгэлзүйн байдлууд: монитор болон платформоос тасрах чадваргүй байдал, позиц байхгүй үед нь санаа зовниж, тогтвортой байж чаддаггүй байдал, арилжаа хийсний дараа тайвширдаг боловч удалгүй дахин арилжааны хүсэл төрдөг мөчлөг. Эдгээр шинж тэмдэг нь зан үйлийн хамааралтай байдлын (behavioral addiction) сонгодог тэмдэг юм.

• Арилжааны дараа сэтгэл ханамжтай мэдрэмж биш харин хоосон, цөхрөх мэдрэмж байнга давтагдаж байвал — энэ нь overtrade хийж байгааг илтгэдэг тодорхой психологийн дохио
• Stop-loss-оо байнга зөөж байх, "зах зээл эргэж ирнэ" гэж хүлээх зуршил нь overtrading-тэй ихэвчлэн зэрэгцдэг — алдагдлыг хүлээн зөвшөөрөхийг татгалзах сэтгэлзүйн ижил үндэстэй

Overtrading-ийн нэг маш чухал боловч ихэвчлэн анзааргүй үлдэх шинж тэмдэг нь drawdown-ийн хэв маяг юм. Overtrading хийдэг арилжааны оролцогчийн дансны хөдөлгөөний график нь ихэвчлэн ийм хэлбэртэй байдаг: хэдэн ялалтын арилжааны дараа гэнэтийн том хугарал, дараа нь дахин хэдэн ялалт, дараа нь дахин том хугарал. Энэ хэв маяг нь санамсаргүй биш — overtrading-ийн үед ялалт болон алдагдлын харьцаа нь дүүгийн зай ижил ч, алдагдлын том хугаралууд нь ялалтыг байнга арчиж байдаг.

Анхааруулга: Overtrading хийж буй хүний хамгийн том бэрхшээл нь "ялсан" арилжаанууд нь "зөв байсан" гэсэн буруу нотолгоо болдог. Гэвч нотолгоогүй арилжаанд ялах нь стратеги ажилласан гэдгийг нотолдоггүй — энэ бол зүгээр л хувь заяаны тоглоом бөгөөд удаан хугацаанд давтагдвал статистик нь заавал алдагдлын талд тогтдог.

Overtradin шалтгаанууд

Overtrading-ийг зогсоох хамгийн зөв арга бол шинж тэмдгийг биш, харин үндсэн шалтгааныг нь ойлгох явдал юм. Арилжааны оролцогч хэн нэгэн "цаашид overtrade хийхгүй" гэж шийдэж, хэдхэн хоногийн дараа дахин мөн хэв маягт орвол — асуудал нь шийдвэрт биш, шалтгааны оношлолтод байна.

Хамгийн гүн, хамгийн нийтлэг шалтгаан нь алдагдлаас зугтах сэтгэл зүйн механизм юм. Хүний тархи нь алдагдлыг ашгийнхаа нэг ба хагас дахин хүчтэйгээр мэдрэмжлэдэг — энийг бихевиорал эконономикт "loss aversion" гэж нэрлэдэг. Форексийн арилжааны алдагдал тохиолдоход тархи нь энэ сэтгэл зүйн "өвдөлтөөс" аврах арга замыг хайдаг. Хамгийн хялбар, хамгийн ойр байх арга нь дахин арилжаа нээх — учир нь арилжаа нээх мөч нь "алдагдлыг нөхнө" гэсэн найдлагыг дагуулдаг.

Хоёрдугаарт, арилжааны зорилтын тодорхойгүй байдал. "Би форекст мөнгө олно" гэсэн бүдгэр зорилт нь overtrading-ийн хамгийн тохиромжтой хөрс юм. Хэрэв та энэ сард хэдэн ашигтай арилжаа хийхээр зорилт тавьсан, ямар setup дагах, ямар хосод анхаарах гэдгээ тодорхойлсон байвал — зах зээлийн "боломж" нь таны зорилтын шүүлтүүрийн дор дамждаг. Гэвч тодорхой зорилтгүй бол бүх хөдөлгөөн нь "боломж" болж харагддаг.

Гуравдугаарт, капиталын дарамт. Хурдан ашиг олох хэрэгтэй гэсэн санхүүгийн дарамт — тухайн дансаар амьдралын зардлаа гаргах шаардлага, зайлшгүй хийх хэрэглээний зардал, бусдад өгөх амлалт — нь форексийн арилжааны хамгийн аюултай нэмэлт ачаа юм. Энэ дарамтын дор арилжааны оролцогч "хангалттай ашиг олоогүй" гэх мэдрэмжид автаж, хяналтаа алддаг.

• Платформын дизайн нь overtrading-д дэмжих чиглэлд зориудаар оновчтой болгогдсон гэдгийг мэртэжлийн хэдэн судалгаа харуулсан — нэг товч дарж позиц нээх, шууд харагдах P&L (ашиг/алдагдлын) тоо нь сэтгэл зүйн хурдацтай хариу үйлдлийг идэвхжүүлдэг
• Нийгмийн даралт, ялангуяа форексийн нийгэмлэг, сошиал медиа дахь бусдын ялалтыг харах нь "би ч арилжаа хийх ёстой" гэсэн буруу яарагч мэдрэмжийг бий болгодог
• Дадлагагүй байдал нь overtrading-ийн бас нэг шалтгаан — туршлагагүй арилжааны оролцогч арилжаа хийх нь "суралцаж байна" гэж ойлгодог боловч суралцалт нь арилжааны тооноос биш, чанараас ирдэг гэдгийг ойлгодоггүй

Сэтгэл зүйн судлаачид overtrading-тэй холбоотой нэг сонирхолтой хэв маягийг тодорхойлсон — "break-even effect" буюу тэгшитгэх эффект. Энэ нь: алдагдалтай байгаа арилжааны оролцогч ашгийн гол зорилтоо мартаж, зөвхөн "энэ алдагдлаа нөхье" гэсэн нарийн зорилтод төвлөрдөг. Энэ мэдрэмж маш хүчтэй бөгөөд шийдвэр гаргалтыг будилуулдаг бөгөөд — зарим судлаачид энийг "tunnel vision" гэж нэрлэдэг.

Overtrading-ийн шалтгааныг ойлгосон цагт шийдлийг стратеги болгон тодорхойлох боломжтой болдог. Зөвхөн "хяналт авъя" гэсэн ерөнхий шийдвэр хангалтгүй — тодорхой, бодит, хэмжиж болохуйц тогтолцоо шаардлагатай. Дараагийн хэсэгт яг тэрхүү тогтолцоог авч үзнэ.

Overtrading зогсоох

Overtrading-ийг зогсоох нь зөвхөн хүч хэрэглэх, тэвчих асуудал биш. Хүч хэрэглэн тэвчих арга нь богино хугацаанд ажиллаж, удаан хугацаанд заавал бүтэлгүйтдэг — учир нь хүний хүсэл эрмэлзлийн механизм нь тэвчих хэмжээний хязгаартай. Бодит тогтолцоо нь арилжааны орчин, дүрэм, хяналтын механизм гурвыг өөрчилдөг.

Хамгийн үр дүнтэй, хамгийн эхэнд хэрэгжүүлэх арга хэмжээ нь арилжааны төлөвлөгөөтэй болох юм. "Арилжааны төлөвлөгөө байгаа" гэж ихэнх арилжааны оролцогч хэлдэг боловч тэдний ихэнхийн "төлөвлөгөө" нь толгойд нь байдаг — бичигдсэн биш. Бичигдээгүй дүрэм нь аюулд тохиолдоход хэзээ ч баригддаггүй. Дараах бүтэцтэй баримт бичиг шаардлагатай:

• Арилжааны setup-ын тодорхой тайлбар: Би яг ямар нотолгоо харвал арилжаа нээх вэ — хэдэн цагийн хүрээ, ямар индикатор, ямар хэв маяг. Энэхүү тайлбар нь "ойролцоо байгаа үед" гэсэн хэллэг агуулахгүй байх ёстой.
• Өдрийн, долоо хоногийн арилжааны дээд тоо: Стратегид тулгуурлан өдөрт хэдэн арилжаа хийж болох вэ гэдгийг тодорхойлж, энэ тоог хатуу баримтал. Лондон сессийг дагадаг бол Нью Йоркийн нэмэлт арилжааг хаа.
• Өдрийн дээд алдагдлын хязгаар (daily loss limit): Өдөрт дансны 2-3%-аас илүү алдвал арилжааг зогсоох дүрэм тавь. Энэ хязгаарт хүрсний дараа платформоос гарах, компьютерийг унтраах шаардлагатай — хагас цаг "хулгайлан" дахин арилжаа хийхгүй.
• Арилжааны журнал (trading journal): Нээх бүр арилжааны шалтгааныг тэмдэглэ: ямар setup харав, яагаад одоо нэвтрэх шийдвэр гаргав, stop-loss ба take-profit хаана байна, эрсдэл/ашгийн харьцаа юу байна. Энэхүү тэмдэглэл нь overtrade хийж байгааг объектив харах хамгийн хурдан арга.
• Арилжааны цагийн хязгаарлалт: Өдөрт хэдэн цаг платформд байхаа тодорхойл — жишээ нь зөвхөн Лондоны сессийн эхний 3 цаг (08:00–11:00 GMT). Энэ цагаас гадна платформ нээхгүй байх дүрэм нь overtrading-ийн хамгийн хүчтэй саад болдог.

Overtrading-ийн эсрэг хамгийн хүчтэй сэтгэлзүйн хэрэгсэл нь "арилжаа хийхгүй байх нь мөн нэг шийдвэр" гэсэн ойлголтыг бүрэн хүлээн зөвшөөрөх явдал юм. Мэргэжлийн арилжааны оролцогчид "тохиромжтой setup гарах хүртэл хүлээнэ" гэсэн хандлагыг маш хүчтэйгээр дагадаг. Тэд нэг долоо хоногт хоёр ч арилжаа хийгээгүй долоо хоногийг хамгийн амжилттай долоо хоног гэж тодорхойлдог — учир нь setup гарахгүй гэдгийг таньж, сэтгэл зүйн дарамтыг даван гарсан гэдэгт байдаг.

• Шагналын тогтолцоог өөрчлөх: "арилжаа хийсэн тоо"-гоор өөрийгөө дүгнэхийн оронд "стратегийг дагасан арилжааны тоо"-гоор дүгнэх — энэ нь overtrade хийх сэдлийг бүтцийн хувьд өөрчилдөг
• Overtrading хийгдсэнийг мэдсэн нэн даруй данснаасаа нэмэлт мөнгийг татаж аванги (хамгаалалтын дэд данс руу) — физик хязгаар нь сэтгэл зүйн хязгаараас найдвартай

Арилжааны оролцогчид overtrading зогсоосны дараах хамгийн нийтлэг мэдрэмж нь "платформд суугаагүй болохоор юм алдаж байна" гэсэн анхны дискомфорт, дараа нь "энэ тайван байдал нь арилжааны чанарыг нэмэгдүүлж байна" гэсэн ойлголт юм. Энэ шилжилтийн хугацаа нь хүн бүрд ялгаатай — зарим хүнд хэдэн хоног, зарим хүнд хэдэн долоо хоног шаардагддаг.

Дүгнэлт

Overtrading нь форексийн алдагдлын статистикийн хамгийн том нэг шалтгаан хэвээр байна. Гэвч энэ нь засаршгүй зуршил биш — тодорхой тодорхойлолт, шинж тэмдгийн мэдлэг, гүн шалтгааны ойлголт, бодит тогтолцооны хэрэгжилт дөрвийг нэгтгэвэл overtrading-ийг бүрэн зогсоох боломжтой. Мэргэжлийн арилжааны оролцогч болох гэдэг нь хамгийн олон арилжаа хийх биш, харин хамгийн тохиромжтой арилжаа хийх чадвар юм.