Форексийн техникийн шинжилгээний ертөнцөд хоёр бүлэг байдаг. Нэгт индикатор дагагчид — RSI, MACD, Bollinger Bands, Stochastic зэрэг математикийн томьёоноос гаргасан дохиогоор шийдвэр гаргадаг хүмүүс. Хоёрт price action дагагчид — индикаторыг огт хэрэглэхгүйгээр зөвхөн ханшийн хөдөлгөөнийг шууд уншиж арилжаа хийдэг хүмүүс. Хоёул буруу биш — гэвч хоёрын философи нь эрс ялгаатай.

Price action гэдэг нь "ханшийн хөдөлгөөн" буюу графикт харагдах бүх мэдээллийг — candle, хэв маяг, бүтэц, тренд — индикаторгүйгээр шууд унших арга юм. Price action-ын философийн суурь нь энгийн зарчимд тулгуурладаг буюу бүх мэдлэг, бүх хүлээлт, бүх зах зээлийн оролцогчдын шийдвэр нь аль хэдийнэ ханшинд тусгагдсан байгаа гэх үзэл юм. Тиймд индикатор нь ханшийн хоцорсон тусгал — харин ханш өөрөө хамгийн түрүүлсэн, хамгийн шуурхай мэдлэгийн эх сурвалж юм.

Price action-ын үндсэн зарчим Ханш бүх зүйлийг тусгана (Price discounts everything). Зах зээлийн бүх оролцогч — банк, хедж фонд, жижиглэн худалдааны арилжааны оролцогч — тэдний бүх мэдлэг, хүлээлт, эмоц нь нийлсэн хэлбэрээр ханшийн хөдөлгөөнд аль хэдийнэ илэрч байдаг. Тийм учраас ханшийн хэв маягийг тайлах нь зах зээлийн "нийт оюун ухаан"-ыг тайлахтай адил юм.

Price action нь шинэ зүйл биш. Японы будааны зах зээлийн арилжааны оролцогч Мунехиса Хомма 1700-аад онд candlestick аргачлалыг бүтээснээс хойш хэдэн зуун жилийн туршид price action нь мэргэжлийн арилжааны оролцогчдын гол хэрэгсэл байсаар ирсэн. Орчин үеийн индикаторууд зөвхөн 1970-80-аад оноос өргөн хэрэглэгдэж эхэлсэн бол price action нь хамаагүй урт түүхтэй, хамаагүй олон зах зээлд нотлогдсон аргачлал юм.

1. Хоцролтгүй - Индикаторууд ханшийн өнгөрсөн хөдөлгөөнд тулгуурлан тооцогддог — тиймд заавал хоцордог. Price action нь одоогийн ханшийг шууд харна.
2. Бүх зах зээлд нийцдэг - Форекс, хувьцаа, криптовалют, фьючерс — бүх зах зээлд ижил price action зарчим ажилладаг. Индикаторын тохиргоог зах зээл бүрд тохируулах шаардлага байхгүй.
3. Контекстийг тусгана - RSI "хэт худалдагдсан" гэдэг нь зах зээлийн контекстийг огт тооцдоггүй. Price action нь тренд, бүтэц, зах зээлийн нөхцөл гурвыг нэг дор харуулна.

Price action-ын хамгийн суурь хэрэгсэл нь candlestick буюу лаа диаграм — нэг лаа нь тухайн хугацааны нээлт, хаалт, дээд, доод ханш дөрвийг нэг дор харуулдаг тул зах зээлийн дотоод тэмцлийг тусгах хамгийн мэдээллэг график хэлбэр

Price action нь индикаторыг бүрэн татгалздаггүй — зарим price action арилжааны оролцогч moving average-ийг бүтцийн шугам болгон, ATR-ийг хэлбэлзлийн хэмжигдэхүүн болгон ашигладаг, гэвч шийдвэр гаргалтын гол суурь нь ханшийн хэв маяг хэвээр байна

Price action-ын хамгийн чухал, хамгийн практик хэрэглээ нь support ба resistance түвшинг тодорхойлох явдал юм. Эдгээр хоёр ойлголт нь форексийн техникийн шинжилгээний хамгийн суурь, хамгийн өргөн хэрэглэгдэх ойлголтууд бөгөөд price action-ын шинжилгээний дийлэнх хэсэг нь яг эдгээр түвшинтэй холбоотой байдаг.

Support ба resistance гэж юу вэ?

Support ба resistance нь зах зээлийн хамгийн цэвэр, хамгийн энгийн ойлголтуудын нэг боловч гүн гүнзгий логиктой. Support гэдэг нь ханш доошоо буух явцдаа удаа дараа зогсдог, буцаж өсдөг ханшийн түвшин юм. Resistance гэдэг нь ханш дээшээ өсөх явцдаа удаа дараа зогсдог, буцаж ордог ханшийн түвшин юм. Гэвч эдгээр тодорхойлолтын цаанах логик нь зах зээлийн оролцогчдын сэтгэл зүйд оршдог.

Яагаад ханш support түвшинд зогсдог вэ? Учир нь тэр түвшинд худалдан авагчдын эрэлт нь худалдагчдын санал дийлэнгийн болдог. Зах зээлийн олон оролцогч тухайн түвшинг "хямд" гэж үздэг бөгөөд тэнд авах хүсэлтэй байдаг — эдгээр авагчдын нийт эрэлт нь ханшийг доошоо бууж буй хүчийг зогсоодог. Resistance-ын логик нь яг эсрэгээрээ — олон оролцогч тухайн түвшинг "үнэтэй" гэж үзэн тэнд зарах хүсэлтэй байдаг.

Support ба resistance-ын хамгийн чухал, ихэнхдээ анзааргүй үлддэг онцлог нь дүрд солих (role reversal) чадвар юм. Эвдэрсэн support нь ихэвчлэн resistance болж хувирдаг, харин эвдэрсэн resistance нь support болж хувирдаг. Энэ үзэгдлийн логик нь зах зээлийн оролцогчдын сэтгэл зүйд оршдог: тухайн түвшинд хямд гэж авсан хүмүүс нь дараа нь ханш буцаж дээш ирэхэд "нөхөх" зорилгоор зарах тул урьд нь support байсан түвшин нь resistance болдог.

• Round number буюу тоймлосон тоо (1.2000, 1.2500, 150.00) нь бүх индикаторгүйгээр ч support/resistance болдог — учир нь хүний сэтгэл зүй тоймлосон тоог онцгой гэж хүлээн авдаг, тиймд олон арилжааны оролцогч тэдгээр түвшинд ордер байрлуулдаг
• Support/resistance нь нэг нарийн шугам биш харин бүс (zone) гэж ойлгох нь зөв — ханш яг тэр пипт хүрч буцдаггүй, харин бүсийн дотор хаа нэгтээ хариу үйлдэл үзүүлдэг тул 10-20 pip-ийн өргөнтэй бүс гэж авч үзэх нь арилжааны хувьд илүү практик

Support ба resistance-ыг зөв тодорхойлох алхам

Support ба resistance тодорхойлох нь урлаг биш — тодорхой аргачлал дагасан шинжлэх ухаан юм. Шинэ арилжааны оролцогч ихэвчлэн "бүх сүүлийн swing high/low"-ыг зурдаг тул граф нь шугамаар дүүрдэг. Мэргэжлийн арилжааны оролцогч харин хамгийн чухал, хамгийн хүчтэй түвшинг сонгодог.

1. Дээд цагийн хүрээнээс эхэл: Ямар ч арилжааны стильд байлгаа шинжилгээгээ D1 (өдрийн) хүрээнээс эхлэ. Өдрийн хүрээний support/resistance нь хамгийн олон арилжааны оролцогчдод харагддаг тул хамгийн хүчтэй байдаг. Тэрхүү дийлэнх нь харах түвшин нь хамгийн олон ордер байрлах түвшин болдог — тиймд зах зээлийн хариу үйлдэл хамгийн хүчтэй гардаг.
2. Swing high ба swing low-ыг тодорхойл: Ханш тодорхой түвшинд хүрч, буцаж эргэсэн цэгүүдийг тэмдэглэ. Нэг л удаа хүрч буцсан цэг нь бага ач холбогдолтой — хоёр буюу гурваас дээш удаа тухайн түвшинд ханш хариу үйлдэл үзүүлсэн бол энэ нь "батлагдсан" support/resistance юм.
3. Хүчийг нь дүгнэ: Бүх support/resistance тэнцүү хүчтэй биш. Дараах хүчин зүйлс нь хүчтэй түвшинг тодорхойлдог: хэдэн удаа тест хийгдсэн, хэчнээн хугацааны хүрээнд харагдаж байгаа, bounce хийсний дараа хэр их хөдөлгөөн дагасан. Хамгийн хүчтэй түвшин нь олон цагийн хүрээнд мөн адил харагддаг — D1 дээрх support нь H4, H1 дээр ч адилхан support болж байвал энэ нь маш хүчтэй түвшин.
4. Бүс болгон тэмдэглэ: Нарийн шугам биш харин өргөн бүс тэмдэглэ. Практикт support бүс нь хамгийн доод хаалтын ханш ба хамгийн доод shadow-ийн хоорондох мужид байдаг. Resistance бүс нь хамгийн өндөр хаалтын ханш ба хамгийн өндөр shadow-ийн хоорондох мужид байдаг. 10–20 pip-ийн өргөн бүс нь нарийн шугаанаас хамаагүй практик.
5. Дүрд солих (role reversal)-ыг ажигла: Хуучин support-ыг resistance болсон эсэхийг, хуучин resistance-ыг support болсон эсэхийг тасралтгүй хянах. Дүрд солих нь баталгаажсан тохиолдолд тэр түвшин нь давхар ач холбогдолтой болдог — олон арилжааны оролцогч тэрийг мэддэг тул ордерийн концентраци нэмэгддэг.

Практик зөвлөмж: График дээр дээд тал нь 3–4 л чухал түвшин тэмдэглэ. Хэт олон шугам зурвал тэдгээр нь бие биеэ "цуцалдаг" бөгөөд ямар нь чухал болохыг мэдэхэд хэцүү болдог. Цөөн боловч хүчтэй түвшин нь олон боловч сул түвшинээс хамаагүй илүү мэдлэг өгдөг.

Support ба resistance-ыг арилжаанд ашиглах — хүч ба хязгаарлалт

Support ба resistance-ыг зөв тодорхойлох чадвар нь гэхдээ ганцаараа хангалтгүй — тэдгээрийг арилжааны шийдвэрт хэрхэн нэгтгэх нь мэргэжлийн ур чадварын гол хэсэг юм. Хамгийн нийтлэг хоёр хэрэглээ нь: support/resistance-д хандах үеийн нэвтрэлт, болон эвдрэлтийн дараах нэвтрэлт юм.

Support-д хандах үеийн нэвтрэлт (bounce trade) нь хамгийн энгийн хэрэглээ. Ханш support-д хүрч, price action-ын эргэлтийн дохио гарвал лонг позиц нэвтэрдэг. Гэвч "support-д хүрсэн" мэдрэмжийг price action-ын нотолгоогоор батлах шаардлагатай — bullish engulfing, pin bar, inside bar зэрэг candlestick хэв маяг нь support-ийн хариу үйлдлийн нотолгоо болдог. Нотолгоогүйгээр "support-д хүрсэн учраас" авах нь дутуу шинжилгээ болох болно.

1. Олон удаа тест: 3+ удаа ижил түвшинд ханш буцсан бол хамаагүй олон ордер тэнд байна гэсэн нотолгоо — хүчтэй хариу үйлдэл хүлээж болно
2. Олон хүрээнд харагдах: D1 дээрх support нь H4, H1 дээр ч тодорхой харагдаж байвал — олон стильтэй арилжааны оролцогчид нэг дор тэрийг харж байна
3. Нэг удаагийн тест: Зөвхөн нэг удаа хүрч буцсан түвшин нь санамсаргүй байж болно — дахин тест хийгдэж баталгаажтал хүлээх нь
4. Хэт ойр ойр тест: Богино хугацаанд олон удаа тест хийгдсэн support/resistance нь удалгүй эвдрэх магадлалтай — ордерийн "нөөц" шавхагдаж байна гэсэн дохио

Эвдрэлтийн дараах нэвтрэлт (breakout trade) нь арай нарийн боловч ихэвчлэн хамгийн том хөдөлгөөнийг дагадаг арга юм. Resistance эвдрэгдэхэд ханш нь дараагийн resistance түвшин хүртэл хурдан хөдөлдөг. Гэвч "false breakout" буюу хуурамч эвдрэлт нь нийтлэг тохиолддог — ханш resistance-аас хэдэн pip давсан хийж дараа нь буцаж ирдэг. Тиймд эвдрэлтийн нотолгоог candle хаалтаар нотлох — хаалтын ханш resistance-аас дээш хаагдсан эсэхийг шалгах — нь хуурамч эвдрэлтийн торноос зайлсхийх хамгийн сайн арга юм.

Нийтлэг алдаа: Support/resistance "нотолгоо" нь тухайн түвшин заавал ажиллана гэсэн баталгаа биш. Зах зээл нь магадлалын орчинд ажилладаг — хүчтэй support ч эвдрэгдэж болно. Тиймд support/resistance-д тулгуурласан арилжааны бүр нь stop-loss, position sizing дүрмийн хамт явна. "Support байна тул алдагдахгүй" гэсэн итгэл нь хамгийн аюултай итгэл юм.

Price action ба support/resistance-ийн хамгийн гүн гүнзгий сургамж нь зах зээл нь математикийн тэгшитгэл биш, хүний сэтгэл зүйн нэгдмэл илэрхийлэл гэдэг ойлголт юм. Хэдэн зуун мянган хүний айдас, шунал, найдвар, дахин хийх шийдвэр бүгд нэгдэж ханшийн хэв маягт тусдаг. Price action үүнийг уншиж, support ба resistance үүнийг бүтэцжүүлдэг. Энэ хоёрын хослол нь хамгийн энгийн, хамгийн хүчтэй арилжааны хэрэгсэл хэвээр байна.