“Түүх давтагддаг” гэх хэллэг нь санхүүгийн зах зээлд өргөн хэрэглэгддэг. Энэ нь зах зээлийн хөдөлгөөний загварууд, уналт, өсөлт, сэтгэлзүй, хөрөнгө оруулагчдын зан төлөв цаг хугацааны туршид дахин дахин давтагдаж байдгийг илтгэдэг.

Энэхүү нийтлэлд бид:

• Зах зээлийн мөчлөг гэж юу болох,
• Түүх үнэхээр давтагддаг эсэх,
• Мөчлөгийг хэрхэн унших, ашиглах талаар авч үзье.

Зах зээлийн мөчлөг гэж юу вэ?

Зах зээлийн мөчлөг (Market Cycle) гэдэг нь эдийн засаг болон санхүүгийн зах зээлд өөрчлөгдөж байдаг тогтсон үе шаттай хөдөлгөөн юм. Энэ нь өсөлт, оргил, уналт, сэргэлт гэсэн үе шатуудаас бүрдэнэ. Мөчлөг нь хөрөнгийн үнэ, хөрөнгө оруулагчдын хандлага, эдийн засгийн үзүүлэлтүүдтэй холбоотойгоор хэлбэлздэг.

Зах зээлийн мөчлөгийн үндсэн 4 үе шат

1. Өсөлтийн үе (Accumulation / Expansion)

• Зах зээл сэргэж, ханш өсч эхэлдэг
• Эдийн засаг аажмаар сайжирч, хэрэглээ нэмэгддэг
• Ухаалаг хөрөнгө оруулагчид энэхүү шатанд хөрөнгө авдаг

2. Оргил үе (Peak / Euphoria)

• Зах зээл оргилдоо хүрч, хэт өөдрөг хандлага давамгайлна
• Хөрөнгө оруулагчид ашиг олно гэсэн хэт найдлага тээж, үнийг хөөцөлдөнө
• Хэт их өсөлт нь “бөмбөлөг” үүсгэж болзошгүй

3. Уналтын үе (Decline / Contraction)

• Ашиг авсан хүмүүс зарах хөдөлгөөн өрнөж, зах зээл буурч эхэлнэ
• Сэтгэл зүй сөрөг болж, айдас нэмэгдэнэ
• Ихэнх хөрөнгө оруулагч энэ үед хэтэрхий оройтож зардаг

4. Сэргэлтийн үе (Recovery)

• Уналт удааширч, ханш тогтворжино
• Итгэл сэргэж, хөрөнгө оруулагчид дахин орж эхэлнэ
• Зах зээл шинэ мөчлөг рүү шилжинэ

Түүх үнэхээр давтагддаг уу?

Тийм, гэхдээ яг ижил биш

Санхүүгийн зах зээлийн зан төлөв, хандлага олон дахин ижил зарчмаар илэрдэг ч нөхцөл байдал, шалтгаан, хугацаа нь өөр байдаг. Жишээ нь:

• 1929 оны Их хямрал
• 2000 оны Dot-com хөөс
• 2008 оны санхүүгийн хямрал
• 2020 оны COVID-19 цар тахлын нөлөөлөл

Эдгээр нь бүгд өөр шалтгаантай ч итгэл – хэт өөдрөг – айдас – зайлсхийх гэсэн мөчлөгийн давтамжаар өрнөсөн байдаг.

Зах зээлийн мөчлөгийг хэрхэн унших вэ?

Зах зээлийн мөчлөгийг ойлгох нь хөрөнгө оруулалт, арилжаа хийхэд зөв үе шатанд орох, гарах чухал шийдвэрт тус болдог.

А. Техникийн шинжилгээ ашиглах

• MACD, RSI, Moving Averages зэрэг индикаторууд нь тренд солигдох үед дохио өгдөг
• Chart patterns (толгой, мөр, гурвалжин гэх мэт) нь эргэлтийн цэгүүдийг илтгэнэ

Б. Сэтгэлзүйн мөчлөг (Investor Psychology)

Санхүүгийн зах зээл дэх мөчлөгийн ард хүмүүсийн хандлага, сэтгэлзүйн өөрчлөлт байдаг.

Үе шат: Сэтгэлзүй

Accumulation: Эргэлзээ, болгоомж

Expansion: Итгэл, өөдрөг үзэл

Peak: Хэт итгэл, шунаж авах

Decline: Айдас, сандарсан заралт

Trough: Урам хугаралт, хүлээлт

В. Эдийн засгийн үзүүлэлтүүдийг шинжлэх

• Хүүгийн түвшин өсөх үед зах зээл буурах магадлалтай
• Ажилгүйдлийн түвшин, инфляци, ДНБ-ийн өсөлт зэрэг нь мөчлөгийн үеийг тодорхойлоход тусалдаг

Мөчлөгийг хөрөнгө оруулалтад хэрхэн ашиглах вэ?

• Сэргэлтийн үед хөрөнгө оруулалт эхлэх – боломжийн үнэлгээтэй хөрөнгө авах
• Өсөлтийн үед ашиг үргэлжилж байхад хадгалах
• Оргил үед болгоомжлох, ашиг авах стратеги хэрэгжүүлэх
• Уналтын үед хэт айж бүх хөрөнгөө зарахаас зайлсхийх
• Сэтгэлзүйгээр бус, төлөвлөгөөн дээр үндэслэсэн шийдвэр гаргах

Сонгодог жишээ: 2008 оны хямрал

• 2006–2007: Үл хөдлөхийн үнэ хэт өсч, хэт итгэл давамгайлсан (Euphoria)
• 2008: Lehman Brothers дампуурч, дэлхийн санхүүгийн хямрал эхэлсэн (Crash)
• 2009–2010: АНУ-ын Төв банкны арга хэмжээгээр зах зээл сэргэж эхэлсэн (Recovery)
• 2013–2020: Тогтвортой өсөлтийн үе

Түүх давтагддаг гэдэг нь үгчлэн ижил нөхцөл байдал үргэлж тохиолддог гэсэн үг биш. Харин хөрөнгө оруулагчдын хандлага, зах зээлийн сэтгэлзүй, зах зээлийн урсгал ижил хэлбэрээр давтагддаг гэдэг утгатай.

Зах зээлийн мөчлөгийг ойлгож, уншиж чаддаг байх нь:

• Сайн хөрөнгө оруулагч, арилжаачны чадамж
• Эрсдэлийг бууруулах, ашгийг тогтвортой болгох
• Зах зээлд урт хугацаанд оршин тогтнох үндэс юм.